KADIN SAĞLIĞI, FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON

Ferda Saraçoğlu
Hamile ve Doğum | Öne Çıkanlar
Bebek Fotoğrafçısı, Fotoğrafçılık Yarışması, Ödüller, Hamile ve Ebeveynler, Yoga Plates

Ferda Saraçoğlu

23 Ocak 2021

w

0

“Kadın Sağlığı”, Dünya Sağlık Örgütü tarafından, yalnızca hastalık veya sakatlığın olmaması durumu olarak değil, kadının tam bir fiziksel, mental ve sosyal iyilik hali olarak tanımlanmaktadır. Kadınla ilişkili sağlık problemlerine olan ilgi ise giderek artmaktadır ve bu ilgi kadının karşılaşabileceği spesifik sağlık problemlerine yönelik farkındalığı da artırmaktadır

“Kadın Sağlığı’nda Fizyoterapi”, genel anlamda, kadınlarda görülebilecek çeşitli sağlık problemlerine özel olarak planlanan ve uygulanan ve cerrahi olmayan yaklaşımları kapsayan bir fizyoterapi alt uzmanlık alanı olarak tanımlanabilir

Doğurganlık çağı

• Postür, vücut mekanikleri, uygun egzersiz alışkanlıkları ve egzersiz eğitimiyle kas-iskelet sistemi disfonksiyonlarının önlenmesi,

• Gebelik, doğum ve yenidoğan bakımıyla ilişkili kas-iskelet sistemi veya ortopedik disfonksiyonların değerlendirme ve tedavisi, sakroiliak eklem disfonksiyonu, simfizis pubis seperasyonu, bel ağrısı, vb.

• Yatak istirahati/aktivite kısıtlamalarını içeren yüksek riskli gebelik uygulamaları,

• Sezaryen sonrası rehabilitasyon,

• Egzersiz, emzirme ve emzirme ilişkili problemlerde destek ve ergonomi eğitimi içeren prenatal ve postpartum bakım,

• Pelvik taban disfonksiyonunun önlenme ve tedavisi,

• Hastayı ve mümkünse doğum partnerini, gevşeme teknikleri, solunum farkındalığı, pozisyonlama ve masaj gibi ağrı yönetim stratejileri konusunda eğitmek,

• Diğer hasta populasyonlarının özel bireysel gereksinimlerini ele alma: özürlü kadınlar, özel kültürel ihtiyaçları olan kadınlar, atlet gebeler, adolesan veya ileri yaşta anne adayları.

Jinekolojik, Ürolojik ve Gastroenterolojik Durumlar

• Pelvik taban disfonksiyonu – üriner ve fekal inkontinans, pelvik organ prolapsı, kas zayıflığı, aşırı aktivite ve/veya ağrılı sendromlarla ilişkili seksüel disfonksiyon (ayrıca bu disfonksiyonların erkeklerde ve çocuklarda tedavisi)

• Mesane ağrısı ve/veya üretral ağrı ve disfonksiyon

• Kronik pelvik ağrı; örn. interstisyel sistit, huzursuz barsak, konstipasyon, endometriozis, dismenore, premenstruel sendrom, disparüni, vulvodini

• Lenfödem tedavisini de kapsayan jinekolojik cerrahi öncesi ve sonrası fizyoterapi ve rehabilitasyon

• Abdominal cerrahi sonrası rehabilitasyon

Diğer

• Kemik sağlığı – osteopeni, osteoporoz ve ilişkili sağlık risklerinin önlenmesi ve fizyoterapisi

• Meme cerrahisi sonrası – muskuloskeletal disfonksiyon, lenfödem tedavisi

• Fibromiyalji ve kronik ağrı sendromlarının tedavisi

• Yeme bozuklukları – eğitim, günlük yaşam aktiviteleri, makul ve güvenli egzersiz programlarının geliştirilmesi

• Menopozda meydana gelecek değişiklikler için hazırlık ve bu değişikliklerin tedavisi

• Sağlıklı yaşlanma ve diğer geriatrik konular

• Adolesanlara özel konular

• Kadına özgü spor hekimliği konuları

• Estetik konular

• Kadına özgü sık görülen kardiyovasküler konular; korunma ve tedavi

• Şiddet veya tacize maruz kalan kadınların tedavisi (aile içi şiddet, cinsel istismar, emosyonel istismar veya diğer fiziksel istismarlar)

• Stresle ilişkili hastalıklarda mental sağlığı iyileştirmek için fiziksel stratejiler.

Primer sağlık bakım profesyonelleri olarak fizyoterapistler;

  • Fonksiyonel bağımsızlık ve fiziksel performansın iyileştirilmesi ve devam ettirilmesi,
  • Ağrı, fiziksel bozukluk, özür ve günlük yaşam aktivitelerine katılım kısıtlılıklarının önlenmesi ve tedavisi,
  • Zindelik, sağlık ve iyiliğin sağlanması rollerine sahiptir.

Kadın sağlığında çalışan fizyoterapistler ise bu rollerini obstetrik ve ürojinekolojik problemler, pelvik taban problemleri, osteoporoz, meme sağlığıproblemleri ve kas sinir problemleri ve ağrılı durumlar gibi çeşitli kadın sağlığı konularında ortaya koymaktadır. Yine kadın sağlığı fizyoterapistleri, erkeklerde mesane barsak problemlerinin ve erektil disfonksiyonların tedavisinde yer almaktadır.

Kadın sağlığı fizyoterapistinin, çocukluk çağından itibaren kadının hayatının tüm dönemlerinde rolü vardır.

Pelvik Taban Nedir? Ne İşe Yarar?

Bebek Fotoğrafçısı, Fotoğrafçılık Yarışması, Ödüller, Hamile ve Ebeveynler, Yoga Plates

Gövdenin alt kısmında, leğen kemikleri arasında kalan bölümüne Pelvis (Kasık) adıverilir.İçerisinde üreme (vajina, rahim, yumurtalıklar), işeme (idrar torbası, üretra) ve dışkılamada (rektum, anüs) rol oynayan (pelvik) organlar bulunur. Pelvis’in alt açıklığı ise “Pelvik Taban” adı verilen yapı ile döşelidir. Pelvik Taban, bir grup kas ve bağ dokusu ile sinirlerden oluşur. Belli bir elastikiyete (gerginliğe) sahiptir. Kontrolümüz dahilinde kasıp, gevşetebiliriz.

Sahip olduğu kas tonusu ve gerginlikle pelvik organları yerinde tutar ve organ prolapsuslarını (sarkmaları) engeller.

İhtiyaç olmadığı dönemlerde makatı ve vajinayı kapalı tutar, kontrolsüz sızıntılara (gaz-dışkı, idrar) engel olur.

İhtiyaç oluştuğunda ama uygun bir ortam olmadığında pelvik taban kaslarımız kasılır ve bu sayede idrar tutma, dışkılama kontrol edilir.

Uygun ortam sağlandığında ise pelvik taban kaslarımız gevşeyerek gaz-dışkı ve idrar çıkışını,cinsellik ve doğumu kolaylaştırır.

PELVİK TABAN DİSFONKSİYONLARINDA FİZYOTERAPİ

 Vucüdumuzdaki herhangi bir yapı veya organda ortaya çıkan fonksiyon (işlev) bozukluğunu tanımlamak için “disfonksiyon” kelimesi kullanılır

Kadın pelvik tabanı, üriner ve genital sistemiyle ilişkili problemler yaygındır ve sıklıkla komplekstir. Pelvik taban disfonksiyonu; pelvik taban kasları zayıf veya gergin olduğunda veya bu bölgeyi oluşturan eklemlerde bir bozukluk olduğunda açığa çıkan bir dizi problem olarak tanımlanabilir. Giderek artış gösteren pelvik taban disfonksiyonlarında, fizyoterapi birinci basamak tedavi olarak görev almaktadır.

Pelvik taban desteğindeki azalma, tutma ve erteleme yeteneğini azaltmaya başlamadan önce dışkılamayı güçleştirir. Bu güçlüğü yenmek için yapılan gereksiz ıkınma ve zorlanmalar ise zaman içinde Hemoroid, Anal Fissür, Anal Spazm gibi makat hastalıklarına yol açar.

  • Kadın pelvik taban disfonksiyonuyla ilgili semptomlar;
  • Üriner inkontinans ( istemsiz idrar kaçırma)
  • Aşırı aktif mesane
  • Pelvik organ prolapsusu (pelvik organların sarkması)
  • Pelvik ağrı
  • Anorektal disfonksiyon ( barsak ve dışkılama problemi)
  • Seksüel disfonksiyon ( cinsel aktivite ve haz problemi)

ÜRİNER İNKONTİNANS

Bebek Fotoğrafçısı, Fotoğrafçılık Yarışması, Ödüller, Hamile ve Ebeveynler, Yoga Plates

Pelvik taban disfonksiyonlarında en sık karşılaşılan problemler üriner inkontinans ve pelvik organ prolapsusudur.

Üriner inkontinans; istemsiz idrar kaçırma şikayeti olarak tanımlanmaktadır ve çeşitli tipleri vardır

Stres inkontinans, öksürme, hapşırma veya diğer tip fiziksel zorlanmalar ile istemsiz idrar kaçışıdır.

Urge inkontinans ise kişinin ani sıkışma hissinin oluşup uygun ortama yetişememesi ve idrar kaçırmasıdır. Bu tip inkontinansta geceler de dahil olmak üzere çok sık tuvalete gitme durumu söz konusudur. 

Cinsiyet, yaş, sigara kullanımı, sistemik hastalıklar, obezite, inkontinans için risk faktörüdür.

Değerlendirme ; pelvik taban değerlendirmesi, ped testi, işeme günlüğü, pelvik taban kas fonksiyonlarının ölçülmesini içerir.

İdrar kaçırma şiddetini belirlemek ve tedavi sonuçlarını değerlendirmek için hastaların işeme günlüğü tutması tavsiye edilmektedir.

Tedavide Fizyoterapi seçenekleri ;

  • pelvik taban kas eğitimi
  • Feedback veya biofeedback ( pelvik taban kaslarının nasıl kasılacağını öğretmek)
  • Elektrik stimülasyonu ( amaç pelvik taban kasları kasıp, kaçırmayı önleyecek yeterli desteği sağlamak)
  • Vajinal konlar ( kademeli ağırlıklardan oluşan konlar vajina içine yerleştirilir ve kişiden konun düşmesini engelleyecek kasılma yapması istenir.)

PELVİK AĞRI

Bebek Fotoğrafçısı, Fotoğrafçılık Yarışması, Ödüller, Hamile ve Ebeveynler, Yoga Plates

Pelvisle ilişkili yapılarda algılanan ağrı, akut veya kronik (6 aydan uzun süren ağrı) olabilir.

Kronik Pelvik Ağrılı kadınların %25’i her ay 2-3 günü yatakta geçirmektedir. Bu kadınların yaklaşık yarısı günlük aktivitelerine her ay 1 gün ya da daha uzun süre ara vermek zorunda kalabilirler. %90’ı ilişki sırasında ağrı hisseder. Kronik pelvik ağrının birçok sebebi olabilir. Eğer kronik pelvik ağrı başka bir sağlık problemine bağlı ortaya çıkıyorsa, bu problemin tedavi edilmesi ağrının geçmesi için yeterli olacaktır.

 Pelvik bölgede en sık görülen ağrı belirtileri ise aşağıdaki gibidir.

  • Bel ve kalça bölgesindeki ağrılar
  • Akıntılar
  • Adet döneminde şiddetli sancılar
  • İlişki sırasında ya da sonrasında ağrı
  • Kasık bölgesinde ağrı gibi belirtilere neden olabiliyor

Tedavide Fizyoterapi seçenekleri:

  • Postural eğitim
  • Kas dengesi çalışmaları,
  • Kas enerji teknikleri,
  • Pelvik taban rehabilitasyonu,
  • Kor stabilizasyon egzersizleri ( karın, bel ve kalça hareketlerini kontrol ve stabilize eden kaslara yönelik egzersizler)
  • Elektrik stimülasyonu
  • Yumuşak doku mobilizasyonları
  • Eklem manipülasyonu
  • Solunum ve gevşeme teknikleri,
  • Ultrason
  • Skar masajı
  • Sıcak/soğuk terapisi
  • Hidroterapi, biyofeedback gibi tedaviler.
  • Yaşam stili uygulamaları (hasta eğitimi, stres azaltma teknikleri, hijyen ve diyet)
  • Vajinal dilatatörler (vajinal dokulardaki korku ve endişeyi azaltmak için)

DİASTAZİS REKTİ ABDOMİNİS

Bebek Fotoğrafçısı, Fotoğrafçılık Yarışması, Ödüller, Hamile ve Ebeveynler, Yoga Plates

Diyastazis kelime anlamı “ayrılma”, Rekti ise karın kasımız olan Rektus Abdominis’i temsil eder. Kısaca Diastasis Recti’yi Türkçe’ye “Karın Kaslarında Ayrılma” olarak çevirebiliriz.Rectus abdominis sıkça bilinen ismi ile ‘six pack’tir

DRA farklı yaş gruplarında ve her iki cinsiyette de görülebilir fakat kadınlarda doğum sonrasında daha sık görülmektedir.

DRA, karın aks aktivitesinin az olması sonucunda yeni doğanlarda veya bebeklerde de görülebilir. Bu durum genellikle kendiliğinden kaybolur.

Göbek deliğinden, üstünden ve altından ölçülen açıklığın  2 parmak genişliğinden fazla olması veya USG’de 2.2-2.3 cm’den daha fazla genişleme DRA olarak kabul edilmektedir.

DİASTAZİS REKTİ ABDOMİNİS İLE İLİŞKİLİ PROBLEMLER

Diastazis rekti’nin çok sayıda farklı olumsuz etkileri bulunmaktadır. Karın bölgesinde estetik bozukluk, psikolojik problemler, fiziksel aktivite boyunca artan karın içi basıncına bağlı karında şişlik  görülebilir.  Ayrıca kötü posture ve bel ağrısına da neden olabilir.

Tedavide Fizyoterapi seçenekleri:

Genellikle doğum sonrası yaklaşık sekizinci haftaya kadar kendiliğinden iyileşebilmektedir.

Cerrah olmayan tedavide genellikle fizyoterapi seçenekleri kullanılır.

Kişi bütüncül olarak değerlendirilip diğer problemleri de göz önünde bulundurularak uygun egzersizler planlanır.

Diastazis rekti de uygun karın egzersizleri öğretilir ve günlük yaşamdaki her aktivite ile yapılması sağlanır. Karın kaslarının kuvveti arttıkça, sırtüstü pozisyonda yatarken başın ve omuzların hafifçe kaldırıldığı egzersizlere geçilir. Ancak ayrılma şiddetine göre gövdenin yana eğilme ve dönme hareketlerinde çok dikkatli olunmalıdır.

PELVİK ORGAN PROLAPSUSU

Bebek Fotoğrafçısı, Fotoğrafçılık Yarışması, Ödüller, Hamile ve Ebeveynler, Yoga Plates

Pelvik organ prolapsusu (POP), pelvik organları destekleyen kas ve bağ dokusu desteğinin zayıflaması  sonucunda vajen ön ve arka duvarı, uterus(rahim) veya vajen kubbesi kısımlarından birinin veya daha fazlasının semptomatik olarak aşağı doğru yer değiştirmesi, başka bir deyimle fıtıklaşmasıdır.

Semptomlar aşağıdakileri içerir:

• Vajina veya belin alt kısmında aşağı doğru çekilme hissi

• Vajinada veya vajina dışında şişkinlik hissi

• Yavaşlamış idrar akışı, mesaneyi tam olarak boşaltamama hissiyatı, sık veya sıkışarak idrara gitme ve gülme hapşurma ile idrar kaçırma gibi üriner belirtiler

• Barsakları boşaltmada zorluk veya boşaltabilmek için vajinaya baskı yapma isteği gibi barsaklarla ilgili belirtiler

• Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık

Vajinanın farklı kısımlarında sarkmalar meydana gelebilir. Vajen içerisinde idrar kesesi sarkmasına ‘sistosel’, rektum sarkmasına ‘rektosel’ ,rahim sarkmasına ise ‘uterus prolapsı’ meydana gelir.

Hastaların çoğunda farklı derecelerde ve farklı şikayet şiddetleriyle tüm organlarda sarkma beraber gözlenir.

POP’un tedavisinde cerrahi, mekanik destek kullanımı, yaşam stili tavsiyeleri ve fizyoterapi ve rehabilitasyon uygulanmaktadır .

Fizyoterapi ve rehabilitasyon yaklaşımları;

  • pelvik taban kas eğitimi (PTKE),
  • karın içi basınç artışına karşı pelvik taban korseleme,
  • elektrik stimülasyonu
  • biofeedback eğitiminden oluşmaktadır.

Pesser: Pesserler çeşitli tip ve şekillerde olup vajene yerleştirilen aparatlardır. Vajende sarkan organlara mekanik destek vererek rahatlama sağlar. Pesser yerindeyken de cinsel olarak aktif olmak mümkündür.

Uygulanan fizyoterapi ve rehabilitasyon yöntemleri ile pelvik taban kaslarının kuvvet, dayanıklılık ve desteğini arttırma, prolapsustaki kötüye gidişi önleme, semptomların şiddet ve frekansını azaltma ve cerrahiyi önleme ya da geciktirme amaçlanmaktadır .

SEKSÜEL DİSFONKSİYON

Bebek Fotoğrafçısı, Fotoğrafçılık Yarışması, Ödüller, Hamile ve Ebeveynler, Yoga Plates

Cinsel işlev bozukluğu, cinsel tepki döngüsünün herhangi bir aşamasında ortaya çıkan ve bireyin veya çiftin cinsel aktiviteden tatmin olmasını engelleyen bir sorunu ifade eder. 

Erkeklerde ereksiyon ya da sertleşme sorunları ve erken boşalma, kadınlarda cinsel ilgi, ağrı, uyarılma ve orgazm sorunları ile kendini gösterir.

Cinsel tepki döngüsü geleneksel olarak heyecan, plato, orgazm ve çözümü içerir. Arzu ve uyarılma, cinsel tepkinin heyecan evresinin bir parçasıdır.

Her ne kadar yaş ilerledikçe görülme sıklığı artıyor olsa da her yaştan erkek ve kadın, cinsel fonksiyon bozukluğu tanısı alabilir.

Sebep olabilecek bazı faktörler;

Stres, cinsel işlev bozukluğunun yaygın bir nedenidir.

  • Cinsel Travma
  • Psikolojik Rahatsızlıklar
  • Diyabet
  • Kalp Hastalığı veya Diğer Tıbbi Durumlar
  • İlaç Kullanımı
  • Alkol Kullanımı
  • Bazı İlaçlar

Cinsel işlev bozukluğu, döngünün daha çok bu adımında, cinsel istek duymanızı veya zevk almanızı engelleyen problemler söz konusu olduğunda ortaya çıkar.

Cinsel ağrı bozukluklarından olan;

  • Disparoni: tekrarlayıcı veya kalıcı olan, cinsel ilişki ile bağlantılı genital ağrıdır
  • Vajinismus : tekrarlayıcı veya kalıcı olarak, vajinada istemsiz kas kasılmaları sonucu cinsel birleşmeye engel olma durumudur.

Kadın sağlığı fizyoterapistleri kendilerine danışan kişiler de pek çok hastalığın cinsel fonksiyonlar üzerindeki etkisini düşünerek, cinsel fonksiyonlara ait durumu sorgular ve böylece erken zamanda müdahaleyi sağlamaktadır.

Cinsel disfonksiyonlu olguların tedavisinde önemli olan, bu durumun eşlerden sadece birinin sorunu olarak görülmemesidir. Herhangi bir problem eşlerin ikisinide etkileyeceği için ortak kabul edilip, tedavi sürecine birlikte katılmaları gerekmektedir.

Tedavide Fizyoterapi seçenekleri;

Öncelikle cinsel döngünün hangi kısmında nasıl problem görüldüğünü belirleyecek özel değerlendirmeler yapılır.

Cinsel işki sırasında ağrı ve bundan duyulan korku ve kaygı sebebiyle kişi ilişkiden kaçınabilir. Bu durumda pelvik taban kaslarını gevşetmek için pelvik taban egzersizleri kullanılabilir.

Birleşme veya orgazm sırasında yaşanan idrar kaçırma durumu ilişkiden kaçınmasına sebep olabilir. Bu durumda egzersiz veya elektrik stimülasyonu ile pelvik taban kaslarının kuvvetlendirilmesi sağlanır.

Uyarılma ve orgazm sorunu yaşayan kadınlarda , özel haz bölgesine uygulanan vakum cihazları dolaşımı ve uyarımı sağlayarak orgazma yardımcı olmaktadır.

Cinsel ağrı bozukluklarında ise ;yumuşak doku mobilizasyonları, bölgesel masaj, tetik nokta serbestleştirme, gevşeme , ev egzersizleri gibi kişiye özgü, fizyoterapide birçok tedavi seçenekleri bulunmaktadır.

Bunlar da İlgİnİzİ Çekebilir…

0 Yorum

Bir İçerik Gönder

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir